[wide]Το πεπτικό έλκος είναι μια πληγή στον βλεννογόνο του στομάχου ή στο πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου, το δωδεκαδάκτυλο. Ανάλογα με το σημείο εμφάνισης, οι γιατροί διακρίνουν το έλκος σε γαστρικό και δωδεκαδακτυλικό.
Ποιες είναι οι βασικές αιτίες του πεπτικού έλκους;
Δύο παράγοντες ευθύνονται για την πλειονότητα των πεπτικών ελκών:
η λοίμωξη από Helicobacter pylori (H. pylori)
η συχνή ή παρατεταμένη χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη.
Παλαιότερα, πολλοί απέδιδαν το πεπτικό έλκος στο άγχος και στα πικάντικα τρόφιμα. Σήμερα, τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν αυτή την άποψη. Ωστόσο, το άγχος ή ορισμένα τρόφιμα μπορεί να εντείνουν τα συμπτώματα σε κάποιους ανθρώπους.
Helicobacter pylori και πεπτικό έλκος
Το H. pylori είναι ένα βακτήριο που μπορεί να εγκατασταθεί στον γαστρικό βλεννογόνο και να προκαλέσει χρόνια φλεγμονή.
Η λοίμωξη από H. pylori αφορά μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Πολλοί άνθρωποι φέρουν το βακτήριο χωρίς συμπτώματα. Μόνο ένα μέρος των ανθρώπων με H. pylori θα αναπτύξει τελικά πεπτικό έλκος.
Το βακτήριο προσκολλάται στον γαστρικό βλεννογόνο και αποδυναμώνει τους φυσικούς προστατευτικούς μηχανισμούς του στομάχου. Έτσι, το γαστρικό οξύ μπορεί ευκολότερα να προκαλέσει φλεγμονή και βλάβη στον ιστό.
Μπορούν ο καφές και τα πικάντικα τρόφιμα να προκαλέσουν έλκος;
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι ο καφές και τα πικάντικα τρόφιμα προκαλούν πεπτικό έλκος. Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία, όμως, δεν υποστηρίζουν αυτή την άποψη.
Επομένως, οι περισσότεροι άνθρωποι με έλκος δεν χρειάζονται μια ιδιαίτερα περιοριστική ή άνοστη διατροφή.
Αν ένα συγκεκριμένο τρόφιμο ή ρόφημα προκαλεί πόνο, καούρα ή άλλη ενόχληση, ο ασθενής μπορεί να περιορίσει την κατανάλωσή του σύμφωνα με την ατομική του ανοχή.
Ποια είναι τα συμπτώματα του πεπτικού έλκους;
Ορισμένοι άνθρωποι με πεπτικό έλκος δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα.
Το συχνότερο σύμπτωμα είναι ο καυστικός ή διαβρωτικός πόνος στο άνω ή στο μέσο τμήμα της κοιλιάς. Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί ανάμεσα στα γεύματα ή κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατανάλωση τροφής ή η λήψη αντιόξινου προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.
Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:
- φούσκωμα
- καούρα
- ναυτία
- εμετός
- δυσφορία ή πόνος στο άνω μέρος της κοιλιάς.
Το πεπτικό έλκος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.
- Ο ασθενής πρέπει να αναζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια εάν παρατηρήσει:
- μαύρα ή σαν πίσσα κόπρανα
- αίμα στον εμετό
- ξαφνικό ή πολύ έντονο κοιλιακό πόνο
- έντονη ζάλη ή λιποθυμική τάση
- ανεξήγητη απώλεια βάρους.
Ο γιατρός εξετάζει αρχικά το ιατρικό ιστορικό και αξιολογεί τα συμπτώματα. Στη συνέχεια μπορεί να προτείνει ειδικές εξετάσεις.
Με τη γαστροσκόπηση, ο γαστρεντερολόγος εξετάζει άμεσα το ανώτερο πεπτικό σύστημα. Εφόσον το κρίνει απαραίτητο, μπορεί επίσης να πάρει δείγματα ιστού για βιοψία.
Παράλληλα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει εξετάσεις για το H. pylori.
Πώς ανιχνεύουν οι γιατροί το H. pylori;
Για τον έλεγχο του H. pylori, οι γιατροί χρησιμοποιούν κυρίως:
- τεστ αναπνοής ουρίας
- εξέταση αντιγόνου στα κόπρανα
- βιοψία κατά τη γαστροσκόπηση.
Οι εξετάσεις αίματος ανιχνεύουν αντισώματα έναντι του H. pylori. Ωστόσο, δεν αποτελούν συνήθως την καλύτερη επιλογή για τον έλεγχο ενεργής λοίμωξης. Τα αντισώματα μπορεί να παραμένουν θετικά ακόμη και μετά την εκρίζωση του βακτηρίου.
Μπορεί ένα πεπτικό έλκος να υποχωρήσει χωρίς θεραπεία;
Ορισμένα έλκη μπορεί να παρουσιάσουν προσωρινή βελτίωση. Ο ασθενής όμως δεν πρέπει να αγνοήσει τα συμπτώματα.
Χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση, το πεπτικό έλκος μπορεί να προκαλέσει:
- αιμορραγία
- διάτρηση του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου
- απόφραξη της εξόδου του στομάχου λόγω οιδήματος ή ουλοποίησης.
Γι’ αυτό ο γιατρός πρέπει να εντοπίσει την αιτία και να επιλέξει την κατάλληλη θεραπεία.
Πώς αντιμετωπίζουν οι γιατροί το πεπτικό έλκος;
Η θεραπεία εξαρτάται κυρίως από την αιτία του έλκους.
Οι γιατροί συχνά χορηγούν αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs). Αυτά τα φάρμακα μειώνουν την παραγωγή γαστρικού οξέος και βοηθούν τον γαστρικό βλεννογόνο να ανακάμψει.
Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί επίσης να χορηγήσει ανταγωνιστές των υποδοχέων Η2, αντιόξινα ή προστατευτικούς παράγοντες του γαστρικού βλεννογόνου, όπως η σουκραλφάτη.
Παράλληλα, ο γιατρός εξετάζει τη χρήση ΜΣΑΦ, ασπιρίνης και άλλων φαρμάκων που αυξάνουν τον κίνδυνο γαστρεντερικής βλάβης.
Ο ασθενής δεν πρέπει να διακόψει μόνος του κάποιο συνταγογραφημένο φάρμακο. Πρέπει πρώτα να συμβουλευτεί τον θεράποντα ιατρό.
Πώς αντιμετωπίζουν οι γιατροί το H. pylori;
Όταν οι εξετάσεις εντοπίσουν H. pylori, ο γιατρός χορηγεί θεραπεία με στόχο την εκρίζωση του βακτηρίου.
Η θεραπεία συνδυάζει συνήθως φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή οξέος με αντιμικροβιακούς παράγοντες.
Ο γιατρός επιλέγει το κατάλληλο θεραπευτικό σχήμα λαμβάνοντας υπόψη την αντοχή στα αντιβιοτικά, την προηγούμενη χρήση αντιβιοτικών και τις πιθανές αλλεργίες του ασθενούς.
Μετά την ολοκλήρωση της αγωγής, ο γιατρός συνήθως ζητά επανέλεγχο για να επιβεβαιώσει την εκρίζωση του H. pylori.
Πεπτικό έλκος και διατροφή
Στο παρελθόν, οι γιατροί συνιστούσαν ιδιαίτερα περιοριστικές δίαιτες σε ανθρώπους με γαστρίτιδα ή πεπτικό έλκος. Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη «δίαιτα για το έλκος» που να ταιριάζει σε όλους.
Ο βασικός στόχος είναι μια ισορροπημένη διατροφή που δεν εντείνει τα συμπτώματα.
Κάθε άνθρωπος μπορεί να παρατηρήσει ποια τρόφιμα του προκαλούν ενόχληση και να προσαρμόσει ανάλογα τη διατροφή του. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγει περιττούς διατροφικούς αποκλεισμούς.
Φυτικές ίνες
Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες αποτελεί μέρος ενός υγιεινού διατροφικού προτύπου.
Ορισμένες παρατηρητικές μελέτες συνδέουν την υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών με χαμηλότερο κίνδυνο πεπτικού έλκους.
Καλές πηγές διαλυτών φυτικών ινών αποτελούν:
- η βρώμη
- τα όσπρια
- το κριθάρι
- τα φρούτα
- τα λαχανικά.
Ωστόσο, τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα φυτικών ινών θεραπεύουν το πεπτικό έλκος.
Βιταμίνη Α
Η βιταμίνη Α συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία και στη διατήρηση των επιθηλιακών ιστών.
Ορισμένες παρατηρητικές μελέτες συνδέουν την υψηλότερη πρόσληψη βιταμίνης Α με μικρότερο κίνδυνο πεπτικού έλκους.
Ωστόσο, αυτά τα δεδομένα δεν δικαιολογούν τη λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης Α σε μορφή συμπληρώματος. Η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
Τσάι
Ορισμένες μελέτες εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση πράσινου τσαγιού και στον κίνδυνο γαστρικών παθήσεων.
Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αρκούν για να προτείνουμε το πράσινο τσάι ως θεραπεία ή ως αποδεδειγμένο μέσο πρόληψης του πεπτικού έλκους.
Όσοι αισθάνονται ενόχληση μετά την κατανάλωση καφεΐνης ή συγκεκριμένων ροφημάτων μπορούν να περιορίσουν την ποσότητα ανάλογα με την ανοχή τους.
Αλκοόλ και πεπτικό έλκος
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ερεθίζει τον γαστρικό βλεννογόνο και μπορεί να εντείνει τα συμπτώματα.
Σε περίπτωση ενεργού έλκους ή έντονης γαστρικής ενόχλησης, ο ασθενής καλό είναι να αποφεύγει ή να περιορίζει σημαντικά το αλκοόλ σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
Καφές και πεπτικό έλκος
Ο καφές μπορεί να αυξήσει την έκκριση γαστρικού οξέος. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί επίσης να εντείνει την καούρα ή τον πόνο.
Ωστόσο, ο καφές δεν προκαλεί από μόνος του πεπτικό έλκος. Επομένως, δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς να τον αποκλείσουν από τη διατροφή τους.
Κάθε άνθρωπος μπορεί να προσαρμόσει την ποσότητα και τη συχνότητα κατανάλωσης ανάλογα με την ανοχή του.
Προβιοτικά και H. pylori
Οι ερευνητές εξετάζουν τον πιθανό συμπληρωματικό ρόλο των προβιοτικών στη θεραπεία του H. pylori.
Ορισμένα προβιοτικά στελέχη μπορούν να μειώσουν κάποιες γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας εκρίζωσης. Τα δεδομένα δείχνουν επίσης πιθανό συμπληρωματικό όφελος στην αποτελεσματικότητα της αγωγής.
Ωστόσο, τα προβιοτικά δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία εκρίζωσης του H. pylori.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν την έρευνα για να καθορίσουν ποια στελέχη προσφέρουν το μεγαλύτερο όφελος, καθώς και την κατάλληλη δοσολογία και διάρκεια χορήγησης.
Άσκηση και πεπτικό έλκος
Η τακτική σωματική δραστηριότητα προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη γενική υγεία. Ωστόσο, δεν αποτελεί θεραπεία για το πεπτικό έλκος.
Οι ερευνητές έχουν εξετάσει την επίδραση της άσκησης στη γαστρική έκκριση και στον κίνδυνο πεπτικών διαταραχών. Μέχρι σήμερα, τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι η άσκηση θεραπεύει ή προλαμβάνει το πεπτικό έλκος.
Αντίθετα, η πολύ έντονη ή παρατεταμένη άσκηση αντοχής μπορεί, κάτω από ορισμένες συνθήκες, να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
Τι πρέπει να θυμάστε για το πεπτικό έλκος
Οι γιατροί μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το πεπτικό έλκος, όταν εντοπίσουν την αιτία και εφαρμόσουν την κατάλληλη θεραπεία.
Η λοίμωξη από H. pylori και η χρήση ΜΣΑΦ αποτελούν δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου.
Η σωστή διατροφή μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων και να υποστηρίξει τη συνολική υγεία του πεπτικού συστήματος. Δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει τη φαρμακευτική αγωγή ή τη θεραπεία εκρίζωσης του H. pylori όταν ο ασθενής τις χρειάζεται.
Εάν ο ασθενής παρουσιάσει επίμονο πόνο, μαύρα κόπρανα, αίμα στον εμετό, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, πρέπει να αναζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια.
Από την Διατροφολόγο Κατερίνα Καρακικέ
Κατερίνα Καρακικέ / Διαιτολόγος-Διατροφολόγος
Η Κατερίνα Καρακικέ είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική Διατροφή, εκπαιδεύτρια στο Κέντρο Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών και διαθέτει μεγάλη εμπειρία στην διατροφή για νεφροπαθείς. 
.jpg)
Δημοσίευση σχολίου